سندرم متابولیک چیست؛ کاهش وزن و درمان این مشکل
سندرم متابولیک چیست؟
سندرم متابولیک مجموعه شرایطی است که با یکدیگر رخ میدهد و منجر به خطر ابتلا به بسیاری از بیماریها از جمله بیماریهای قلبی، سکته مغزی و دیابت نوع 2 میشود.
در حقیقت زمانی میگوییم فردی دچار سندرم متابولیک است که دچار عارضههایی همچون افزایش فشار خون، قند خون بالا، چربی اضافه در بدن، میزان غیر طبیعی کلسترول یا تری گلیسیرید باشد.
اگر تنها یکی از این موارد نام برده را داشتید، به این معنی نیست که شما سندرم متابولیک دارید؛ اما، در معرض خطر جدی این بیماری قرار گرفتهاید.
چاقی از مهمترین عواملی است که باعث ایجاد چنین عارضهای میشود.
چگونه میتوان متوجه سندرم متابولیک شد؟
اکثر اختلالات و مشکلات مرتبط با این سندرم علائم واضحی ندارند. با این حال یکی از این موارد، تجمع چربیهای زیاد در اطراف کمر است.
اگر قند خون شما بالا باشد، ممکن است علائم و نشانههای دیابت از جمله افزایش تشنگی و ادرار، خستگی و تاری دید را شاهد باشید.
همه افرادی که به این عارضه مبتلا میشوند، لزوما علائمی تجربه نمیکنند. بنابراین علائم شما بسته به اینکه دچار کدام یک از بیماریها هستید، متفاوت است.
به طور مثال تری گلیسیرید بالا، فشار خون بالا و کلسترول HDL پایین باعث ایجاد علائمی نمیشود. افزایش قند خون (هیپرگلیسمی) میتواند چنین علائمی را ایجاد کند:
- خستگی
- تاری دید
- تیرگی پوست در زیر بغل یا کنارههای گردن
- افزایش تشنگی
- افزایش میزان ادرار به خصوص هنگام شب
در صورت تجربه هر یک از این علائم به پزشک مراجعه کنید.
علت سندرم متابولیک
کارشناسان علت ابتلا به سندرم متابولیک را نمیدانند، عوامل متعددی میتواند در ایجاد آن نقش داشته باشد. عواملی از جمله چاقی و سبک زندگی بی تحرک به افزایش احتمال ابتلا به سندرم متابولیک کمک کند.
لازم به ذکر است از آنجایی که سندرم متابولیک و مقاومت به انسولین با یکدیگر ارتباط مستقیمی دارند، بسیاری معتقدند که مقاومت به انسولین ممکن است علت ابتلا به این عارضه باشد.
برخی دیگر بر این باورند که تغییرات هورمونی ناشی از استرس مزمن منجر به مقاومت انسولین، چاقی شکم و افزایش چربی خون میشود.
سایر عوامل تاثیرگذار در ایجاد این عارضه شامل مواردی از جمله افزایش سن، مشکل در نحوه توزیع چربی و توانایی فرد جهت تجزیه چربیها میشود.
سندرم متابولیک چگونه تشخیص داده میشود؟
معیاری که برای تشخیص این عارضه وجود دارد به شرح زیر است:
- چاقی شکم
- BMI بالای 25
- تری گلیسیرید بالا
- کلسترول HDL پایین
- فشار خون بالا یا استفاده از دارو برای کاهش فشار خون
- قند خون بالا ناشتا
- افزایش لخته شدن خون
- مقاومت به انسولین
با توجه به این موارد میتوان این عارضه را تا حد زیادی تشخیص داد.
چه افرادی در معرض خطر ابتلا به سندرم متابولیک قرار دارند؟
شما باید با عوامل خطرساز آشنا باشید تا اقدامات مناسب و لازم را انجام دهید. از عوامل خطرساز در ایجاد این بیماری میتوان به چنین مواردی اشاره کرد:
سن
هرچه سن بالاتر میرود، احتمال ابتلا به این عارضه نیز افزایش پیدا خواهد کرد.
شاخص توده بدنی (BMI) بالاتر از 25
شاخص توده بدنی، با در نظر گرفتن قد و وزن، چربی بدن اندازهگیری میشود.
سابقه شخصی یا خانوادگی دیابت
خانمهایی که در بارداری دیابت داشتهاند یا افرادی که در اعضای خانواده خود فردی مبتلا به این بیماری دارند، در معرض خطر ابتلا به سندرم متابولیک هستند.
دیگر عواملی که احتمال ابتلا به این عارضه را افزایش میدهد، میتوان به چنین مواردی اشاره کرد:
- مصرف سیگار
- نوشیدن الکل زیاد
- سبک زندگی کم تحرک
- رژیم غذایی پرچرب
- استرس
- یائسگی
درمان سندرم متابولیک
همانطور که پیش از این برای شما گفتیم، چاقی و افزایش وزن در ایجاد سندرم متابولیک نقش بسیار مهمی دارد.
در نهایت درمانهایی که برای این بیماری در نظر گرفته شده با هدف کاهش وزن است که با راهکارهای مختلفی در ادامه برای شما توضیح خواهیم داد:
تمرینات ورزشی منظم انجام دهید
ورزش یک راهکار عالی برای کاهش وزن است. حتی اگر با ورزش کردن وزن کم نکردید، از تلاش خود دست برندارید و ادامه دهید؛ چراکه، حداقل در کاهش فشار خون، بهبود سطح کلسترول و مقاومت به انسولین موثر عمل میکند.
بهتر است از ابتدای شروع تمرین ورزشی برای کاهش وزن به طور روزانه یا هفتگی زمان پیاده روی را افزایش دهید.
در نهایت ابتدا تمرینات را شروع نکنید؛ چراکه، پس از مدتی خسته میشوید و از تمرین و ورزش کردن دست میکشید.
رژیم غذایی سالمی داشته باشید
اگر به سالم بودن رژیم غذایی خود توجه داشته باشید، کلسترول، مقاومت به انسولین و فشار خون بهبود پیدا میکند، حتی اگر هیچ کاهش وزنی نداشته باشید.
اگر دچار بیماری قلبی و دیابت هستید، حتما به رژیم غذای خاصی نیاز دارید که باید در این باره با پزشک خود مشورت داشته باشید.
باید در رژیم غذایی چربی اشباع، چربی ترانس، کلسترول و نمک کمی وجود داشته باشد و در عوض سرشار از مواد غذایی زیر باشد:
- میوه
- سبزیجات
- پروتئین بدون چربی
- حبوبات
- لبنیات کم چرب
- غلات کامل
این نکات غذایی به افراد مبتلا به فشار خون بالا کمک خواهد کرد.
وزن خود را کم کنید
کاهش وزن تنها در مواقعی میسر میشود که تمرینات ورزشی منظم و تغذیه خوبی داشته باشید. اگر دچار چاقی و افزایش وزن زیادی هستید، تنها با کاهش وزن و رسیدن به وزن ایدهآل میتوانید سندرم متابولیک را بهبود ببخشید.
گاهی ممکن است برخی از افراد به قدری افزایش وزن داشته باشند که حتی با رژیم غذایی و ورزش قادر به کاهش وزن نباشند.
در این مواقع میبایست به فوق تخصص جراحی چاقی مراجعه کنند تا با مشاوره با پزشک، بهترین جراحی لاغری از جمله اسلیو و بای پس معده برای بیمار در نظر گرفته شود.
سیگار را ترک کنید
این مورد به عنوان خطر ابتلا به سندرم متابولیک در نظر گرفته نشده است؛ اما مصرف سیگار خطر ابتلا به بیماریهای قلبی و عروقی را تا حد زیادی افزایش خواهد داد.
بدترین غذاها برای افراد مبتلا به سندرم متابولیک
غذاهای قندی
غذاهای قندی شامل کربوهیدراتهای ساده و تصفیه شده است. رژیم کم کربوهیدرات به شما در کاهش وزن و بهبود کنترل قند خون کمک میکند. همچنین به جلوگیری از بیماریهایی از جمله دیابت نوع 2 و بیماریهای قلبی کمک خواهد کرد.
در بسیاری از غذاها و نوشیدنیها شکر وجود دارد. به همین جهت باید هنگام خرید به توضیحات محصول دقت داشته باشید تا حاوی مقادیر کم مواد قندی یا بدون مواد قندی باشد. در ادامه چند نمونه را برای شما ذکر خواهیم کرد:
- ساکارز
- گلوکز
- فروکتوز
- لوولز
- مالتوز
کربوهیدراتهای تصفیه شده
همچنین باید کربوهیدراتهای تصفیه شده و غذاهای فراوری شده را در رژیم غذایی خود کاهش دهید:
- شیرینی جات (آبنبات یا شکلات)
- نان سفید
- برنج سفید
- آرد سفید
- شیرینی، کیک، کلوچه و دونات
- چیپس
- کراکر
- آبمیوهها
- نوشیدنیهای شیرین
- نوشابه
شیرینکنندههای مصنوعی
مطالعاتی که در این زمینه انجام گرفته، حاکی از آن است که مصرف زیاد نوشیدنیها و غذاهای شیرین شده مصنوعی سطح قند خون را افزایش میدهد و در نهایت خطر ابتلا به دیابت افزایش پیدا خواهد کرد.
شیرینکنندههای مصنوعی شامل موارد زیر است:
- آسپارتام
- سوکرالوز
- ساکارین
چربیهای ترانس
این چربیها در روغنهای مصنوعی و هیدروژنه وجود دارد. بیشتر به غذاهای فراوری شده اضافه میشود تا ماندگاری بیشتری داشته باشد.
چربیهای ترانس ممکن است سطح کلسترول ناسالم، خطر بیماریهای قلبی و سکته را افزایش دهد. این چربی مضر میتواند با دیابت نوع 2 نیز مرتبط باشد.
مطالب مرتبط: درمان دیابت با کاهش وزن
باید برای جلوگیری از این بیماریها از مصرف چنین مواردی خودداری کنید:
- غذاهای سرخ شده
- بیسکویت بسته بندی شده
- مارگارین
- پاپ کورنهای آماده
- چیپس و کراکر
- پیتزای یخ زده
- سیب زمینی سرخ کرده یخ زده
- شیرینی
- سبزیجات آماده سرخ شده
- خامههای غیر لبنی
سدیم
مطالعات انجام گرفته در این زمینه نشان میدهد که کاهش سدیم در غذای شما میتواند به کاهش فشار خون کمک کند. در واقع مصرف زیادی سدیم منجر به افزایش فشار خون خواهد شد.
برای کاهش مصرف سدیم باید از این دسته از مواد غذایی خودداری کنید:
- چیپس سیب زمینی
- آجیل
- ماهی دودی
- کره نمک دار و مارگارین
- سبزیجات کنسرو شده
- سس ماکارونی
- انواع سسها
- پنیر
- و…
غذاهایی که منجر به بهبود سندرم متابولیک میشود
اگر فیبر بیشتری به رژیم غذایی اضافه شود، میتواند به کاهش خطر بیماریهای قلبی و سکته کمک کند. علاوه بر این، فیبر میتواند سطح قند خون را نیز متعادل کند.
غذاهایی که سرشار از فیبر هستند شامل موارد زیر است:
- میوه تازه و یخ زده
- میوه خشک شده
- سبزیجات تازه و یخ زده
- جو دو سر
- جو
- حبوبات
- برنج قهوهای
- سبوس
- نان سبوس دار و ماکارونی
- پودر دارچین
پتاسیم
غذاهای غنی از پتاسیم به تعادل فشار خون کمک میکند. این منبع معدنی سالم با اثرات سدیم که منجر به افزایش فشار خون میشود، مقابله میکند.
مواد غذایی حاوی پتاسیم را به رژیم غذایی خود اضافه کنید، این موارد به شرح زیر است:
- موز
- خرما
- پرتقال
- گریپ فروت
- طالبی
- عدس
- قارچ
- سیب زمینی
- گوجه فرنگی
- سبوس
- ماست
اسیدهای چرب امگا 3
اسیدهای چرب امگا 3 به افزایش سطح کلسترول، سلامت قلب و عروق خونی شما کمک خواهد کرد. این چربیهای سالم را میتوان در برخی ماهیها و سایر غذاها یافت که این موارد به شرح زیر است:
- دانههای کتان
- دانههای چیا
- دانه کدو تنبل
- روغن زیتون
- گردو
- بادامها
- آووکادو
- ماهی سالمون
- ماهی ساردین (کیلکا)
- ماهی تن
- ماهی قزل آلا
اگر با داشتن رژیم غذایی موفق به کاهش وزن نشدید باید روشهایی مانند اسلیو معده در کرج یا بای پس معده در کرج را امتحان کنید.
روشهای پیشگیری از سندرم متابولیک
خوشبختانه چندین روش وجود دارد که به شما برای جلوگیری از این عارضه کمک میکند:
رژیم غذایی سالم و مفید برای قلب مصرف کنید
چه قلب شما سالم باشد و چه نشانههایی از مشکلات قلبی را تجربه کردهاید، با مصرف رژیم مدیترانهای میتوانید هرگونه خطرات احتمالی را به حداقل برسانید.
وعدههای غذایی شامل میوهها، آجیل، سبزیجات، روغن زیتون، غلات کامل، غذاهای با گلیسمی پایین و… میشود.
به انجام تمرینات ورزشی خود پایبند باشید
انجام تمرینات ورزشی به فشار خون تا رسیدن به وزن نرمال کمک میکند. توصیه میشود که در بیشتر روزهای هفته بین 30 تا 60 دقیقه ورزش کنید.
باید به وزن نرمالی برسید
باید پزشک شاخص توده بدنی شما را محاسبه کند تا متوجه شود با توجه به وزن و قدی که دارید، شاخص توده بدنی در محدوده نرمالی قرار دارد یا خیر. همچنین باید دور کمر خود را نیز اندازهگیری کنید، قد آقایان باید زیر 101 سانتیمتر و خانمها زیر 88 سانتیمتر باشد.
به توصیههای پزشک خود توجه داشته باشید
پزشک طی معاینات خود به مواردی از جمله فشار خون، کلسترول و قند خون توجه میکند. در صورت وجود مشکلی دارویی برای شما تجویز میشود که باید طبق دستور برای جلوگیری از سندرم متابولیک مصرف کنید.
مطالب مرتبط