چاقی هورمونی چیست و چه علائمی دارد
چاقی هورمونی از آن دسته از چاقیهایی است که احساس میکنید بدون هیچ دلیلی وزن شما افزایش پیدا میکند. زمانی که بدون هیچ دلیل مشخصی وزن اضافی میکنید، یکی از دلایل احتمالی نوسانات هورمونی است که باید اطلاعات کافی در خصوص علائم چاقی هورمونی داشته باشید.
تغییرات هورمونی میتواند بر عملکرد اصلی بدن از جمله کاهش و افزایش وزن تاثیر بگذارد. چاقی هورمونی میتواند هم خانم ها و هم آقایان را تحت تاثیر قرار دهد؛ اما محل تجمع چربی متفاوت است.
درمانی که معمولا برای این افراد در نظر گرفته میشود، شامل مشخص کردن علت و رفع عدم تعادل هورمونی است. همچنین ممکن است برای رفع مشکل زمینهای که منجر به تغییر سطح هورمون میشود به درمان نیاز داشته باشید.
بیشتر بخوانید: تغییرات هورمونی بعد از جراحی لاغری
افزایش وزن هورمونی چه علائمی دارد
از آنجایی که چاقی هورمونی میتواند با انواع مختلفی از جمله عدم تعادل همراه باشد، علائم مختلفی را ایجاد میکند. علائمی که در شما ایجاد میشود بسته به هورمون درگیر و شدت مشکلی که دارید متفاوت است.
علاوه بر چاقی که به دنبال عدم تعادل هورمون رخ میدهد ممکن است علائم دیگری از جمله موارد زیر را نیز داشته باشید:
- تشنگی بدون سیراب شدن
- مه مغزی
- تکرر ادرار
- بی خوابی
- خستگی
- آکنه
- تعریق یا لرزش مکرر
- ضربان قلب نامنظم
- یبوست
- سیکل قاعدگی نامنظم
نواحی تحت تاثیر افزایش وزن هورمونی
قسمتهایی از بدن که تحت تاثیر چاقی هورمونی قرار میگیرد در خانمها و آقایان متفاوت است:
- آقایان در ناحیه شکم تجمع چربی را احساس میکنند.
- خانمها قبل از یائسگی در ناحیه ران و باسن افزایش چربی دارند.
- خانمهای یائسه مانند آقایان در ناحیه شکم چربی دارند.
چاقی هورمونی در زنان و مردان
- زنان: ناشی از تغییرات استروژن و پروژسترون، به خصوص در یائسگی یا بعد از بارداری
- مردان: کاهش تستوسترون و افزایش استروژن باعث تجمع چربی شکمی میشود
چه هورمونی منجر به افزایش میشود؟
چندین هورمون نقش بسیار مهمی در کنترل اشتها، متابولیسم، احساس سیری و تجمع چربی در بدن را دارند. تغییر در سطح طبیعی یا عملکرد آن منجر به افزایش وزن میشود.
استروژن
استروژن یکی از هورمونهایی است که چرخه تولید مثل در خانمها را تنظیم میکند. سایر سیستمهای بدن از جمله میزان وزن در خانمها و آقایان را تحت تاثیر قرار میدهد.
داشتن استروژن بسیار کم یا زیاد ارتباط مستقیمی با افزایش وزن ندارد. عدم تعادل استروژن بر توانایی مدیریت سیستمهای زیر تاثیر میگذارد و در نهایت افزایش وزن را به دنبال دارد:
- التهاب
- صرف انرژی
- تجمع چربی بدن
- متابولیسم
- مصرف غذا
انسولین
انسولین هورمونی است که به واسطه پانکراس تولید میشود. به سلولهای بدن برای جذب گلوکز از خون کمک میکند. سلولها با استفاده از گلوکز برای حمایت از اندام و سایر قسمتهای بدن استفاده میکند.
گلوکز اضافی به عنوان چربی در بدن ذخیره میشود. این حالت این فرمان را به پانکراس میدهد که تولید انسولین را متوقف میکند.
افرادی که مبتلا به دیابت نوع ۲ هستند مقاومت به انسولین را تجربه میکنند و نمیتوانند از انسولین به خوبی استفاده کنند، در نهایت سطح گلوکز در خون افزایش پیدا میکند. این مورد نوع دیگری از چاقی هورمونی است.
لپتین
لپتین هورمونی است که از سلولهای چربی ترشح میشود. در درجه اول روی مغز تاثیر و در نهایت ساقه مغز و هیپوتالاموس را تحت تاثیر قرار میدهد.
لپتین منجر به احساس سیری یا کنترل اشتها میشود. وظیفه این هورمون هشدار دادن به مغز هنگام ذخیره انرژی در کبد و کاهش چربی بدن است.
با وجود اینکه سطح لپتین با افزایش چربی در بدن بیشتر میشود شواهدی وجود دارد که نشان میدهد برخی از افراد چاق مقاومت به لپتین را داشته باشند.
داشتن مقاومت به لپتین یا لپتین کم میتواند با این موارد تداخل داشته باشد:
- کنترل مصرف انرژی
- تنظیم مصرف غذا و وزن بدن
کورتیزول
کورتیزول نوعی هورمون استرس است که از غدد فوق کلیوی تولید میشود. همچنین به تنظیم قند خون، چرخه خواب، التهاب و متابولیسم کمک میکند. زمانی که سطح کورتیزول به دلیل بیماری پزشکی یا استرس بالا میرود بدن را در حالت مبارزه قرار میدهد.
سطح بالای کورتیزول منجر به چاقی شکمی و در نهایت چاقی هورمونی میشود. زمانی که سطح کورتیزول برای یک شرایط تهدید کنندهای حفظ میشود بدن چنین فرایندی را انجام میدهد که در نهایت منجر به افزایش وزن خواهد شد:
- مشکل در حفظ یک رژیم و انجام تمرینات ورزشی منظم
- افزایش میزان اشتها برای حفظ کالری بدن
- تمایل به پرخوری
- تمایل به مصرف کربوهیدرات یا قند برای افزایش سطح انرژی
گرلین
هورمون گرلین که به عنوان هورمون گرسنگی شناخته میشود و در دستگاه گوارش ما تولید خواهد شد. این هورمون با هیپوتالاموس به کنترل اشتها کمک میکند.
همچنین این دستور را به غده هیپوفیز میدهد که هورمون رشد را ترشح که منجر به از بین بردن بافت چربی میشود و به رشد عضلات کمک میکند.
سطح گرلین قبل از غذا خوردن یا زمانی که روزه میگیرید و گرسنه هستید، بیشتر میشود و پس از غذا خوردن کمتر میشود. حساسیت داشتن به گرلین میتواند منجر به پرخوری شود.
شرایطی که منجر به افزایش وزن هورمونی میشود
شرایطی که چاقی هورمونی را به دنبال دارد در اغلب مواقع به دلیل افزایش سن، ژنتیک یا دیگر عوامل غیر قابل کنترل رخ میدهد. درمان و کنترل این مشکلات به تنظیم عدم تعادل هورمون و کنترل افزایش وزن کمک میکند:
- یائسگی
- اندومتریوز
- سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS)
- بی خوابی
- کم کاری تیروئید
تشخیص چاقی هورمونی
برای تشخیص دقیق میتوان از آزمایشهای هورمونی مانند:
- کورتیزول
- استروژن
- انسولین ناشتا
- هورمون تیروئید
- هورمون رشد
کمک گرفت.
چگونه چاقی هورمونی را درمان کنیم
درمان این نوع چاقی چندجانبه است و شامل:
۱. اصلاح سبک زندگی:
- مدیریت استرس و کاهش سطح کورتیزول
- خواب کافی و منظم
- ورزش منظم برای سوزاندن چربیهای مقاوم
- رژیم غذایی متعادل و کم قند
۲. درمان دارویی و هورمونی:
- داروهای تنظیم کننده هورمونها
- مشاوره غدد برای مشکلات خاص
۳. درمان گیاهی و طب سنتی:
- دمنوش رازیانه، شنبلیله و تخم کتان
- مصرف متعادل زنجبیل و دارچین
- داروهای گیاهی برای کاهش پرولاکتین
روشهای پیشگیری از چاقی هورمونی
- مدیریت استرس و خواب کافی
- اجتناب از قند و غذاهای فرآوریشده
- ورزش منظم و تغذیه سالم
سوالات متداول
چاقی هورمونی ناشی از اختلال هورمونی است، در حالی که چاقی معمولی ناشی از مصرف کالری بیشتر از نیاز بدن است.
افزایش چربی در شکم، تغییرات خلقوخو، ولع غذایی، خستگی و قاعدگی نامنظم.
کورتیزول، انسولین و مقاومت به لپتین از مهمترین هورمونهای مؤثر هستند.
بله، استروژن بالا میتواند باعث چاقی پایینتنه و تجمع چربی در بدن شود.
بله، کمکاری تیروئید منجر به کاهش متابولیسم و افزایش وزن میشود.
ترکیبی از مدیریت استرس، ورزش منظم، رژیم غذایی متعادل و درمان هورمونی مناسب است.
با اصلاح سبک زندگی و درمان مناسب، این نوع چاقی قابل کنترل و حتی برگشت است.
رازیانه، شنبلیله، تخم کتان، زنجبیل و دارچین از بهترین گزینهها هستند.
مطالب مرتبط